Nieuw bericht

Over een Dikke Dozenstad en De Circulaire Kleren van de Gemeente

geplaatst op 1 mei 2020, 23:27 uur, door John Zondag

 

Op 3 december 2019 is het HIB vrijgegeven voor inspraak.

Na het lezen ervan zijn er 2 tegenstrijdige conclusies. In de eerste plaats: als alles wat beloofd wordt gerealiseerd zou worden is het een geweldig plan. De andere ernstiger conclusie is echter: dat de gemeente in de afgelopen 10 jaar niet in is geslaagd om de genoemde beloftes af te dwingen: het HIB biedt geen enkele garantie dat dat wel gebeurt. Als dat probleem niet erkend wordt is de organische ontwikkeling van de Buiksloterham mislukt, is de overheid de regie definitief kwijt en geeft het HIB de markt vrij baan om ongegeneerd een Dikke Dozenstad te bouwen onder een dikke saus circulaire marketing.

In de Buiksloterham wordt sinds 10 jaar gewerkt aan de transformatie van een bedrijventerrein naar een gemengd woon-werkgebied, waarbij ambitieuze doelstellingen op het gebied van duurzaamheid worden gekoppeld aan vernieuwingen op het gebied van gebiedsontwikkeling. In 2006 heeft de gemeenteraad het vigerende Investeringsbesluit Buiksloterham goedgekeurd. Daarin werd een voor Nederland ongekende functiemenging beoogd die werd gekoppeld aan een organische ontwikkeling. Daarmee werd bedoeld dat er géén overkoepelend stedenbouwkundig plan was gemaakt, en dat er veel initiatief ‘aan de markt werd overgelaten’. In 2009 werd dit uitgewerkt in een flexibel bestemmingsplan met slechts 3 regels, maar wel duidelijke verschillen in dichtheden en in verhoudingen wonen en werken – uitgedrukt in maximum-% woningen en maximale vloeroppervlakten. Dat had een reden: het werken moest worden beschermd – waarover later meer.

In 2008 volgde een economische crisis. In 2011 werd de boel omgegooid en werd een deel van het gebied in kleine plukjes zelfbouwkavels uitgegeven. Sinds 2014 werden de eerste woningen opgeleverd. In 2015 werd het Circulair Manifest opgesteld: hierin werd het gebied neergezet als potentieel laboratium voor circulaire gebiedsontwikkeling. Deze ambitie paste bij een tijd waarin een soort ‘post-crisis-optimisme’ heerste: we gaan het allemaal helemaal anders doen.

De lessen van 10 jaar pionieren

In de afgelopen 10 jaar hebben we kunnen zien hoe de Buiksloterham zich ontwikkeld heeft van een open laboratorium (een werkelijk gemengde stadswijk met torenhoge circulaire ambities) naar een geldmachine waarin veel mooie beloftes in verkoopfolders staan, maar waarin het goed zoeken is naar werkelijke innovaties. Een aantal zaken kunnen hiervoor als oorzaak worden aangewezen:

1.     Nieuwbouwplannen worden publiekrechtelijk getoetst aan landelijke en gemeente­lijke regelgeving (Bouwbesluit en EPC-eisen c.q. bestemmingsplan). In die toetsingskaders worden géén eisen gesteld aan circulariteit. Dat kan ook niet, zo is gebleken.

2.     De gemeente kan op nieuw uit te geven grond privaatrechtelijk extra eisen stellen. Dit geldt in de Buiksloterham voor 30% van alle kavels.

3.     De mooie woorden van de gemeente ten spijt, wordt 70% van het plangebied particulier ontwikkeld. Op deze kavels worden er 0,0 eisen gesteld aan circulariteit, die wel voluit wordt ingezet in de marketing.

4.     De gemeente heeft op tal van plekken actief meegewerkt aan het ontduiken van de regelgeving in het bestemmingsplan, door afwijkingen toe te staan op de weinige regels die er waren c.q. te anticiperen op verruimingen van de toegestane hoeveelheden.

5.     De gemeente heeft alle signalen uit de buurt genegeerd over het tekort aan groen, ontstaan van heat islands, het verslechteren van de luchtkwaliteit, het wegduwen van de oude bedrijven, het maken van valse rekensommen, greenwashing, etcetera.

 

Conclusie: de overheid is niet in staat gebleken om het goede te beschermen (of verplicht te stellen) c.q. het slechte te vermijden (of te verbieden).

 

Nu, 13 jaar later, heeft de gemeente een Herijking Investeringsnota Buiksloterham opgesteld. De vraag is, of en vooral hoe de wens ‘om het goede te bevorderen en ons te beschermen tegen ongebreidelde bouwwoede’ zou worden vertaald. Een eerste lezing leert ons dat ook het HIB vooralsnog weinig meer lijkt te doen dan loze beloftes. Het bestemmingsplan blijft van kracht. Feitelijk wordt het probleem dus vergroot: de weinige regels die er waren kunnen nog meer worden opgerekt dan eerst. Het werken en het groen zijn het kind van de rekening.

De gemeente bedoelt het goed. Alle ambtenaren hebben hard gewerkt. De plaatjes zien er prachtig uit. Aan ontwerpkwaliteit is nog nooit gebrek geweest in Amsterdam. Maar zonder harde toetsingskaders om een circulaire wijk met voldoende groen, luchtkwaliteit  en Rainproof af te dwingen zal het niet gebeuren. En wonen en werken we straks niet in een circulaire wijk, maar in Dikke Dozen, luisterend naar het sprookje over de Circulaire Kleren van de Gemeente.

Foto